Katrien Steyaert - Freelance journaliste

Met wie kun je beter een gesprek versieren over leugen en waarheid dan met Hugo Matthysen, de koning van het Leugenpaleis? Het is nog vroeg in Hove wanneer ik aanbel. Matthysens majesteitelijke kat, 16 jaar oud, trippelt over het tapijt, maar zijn baasje is nog niet bijster actief. Hij heeft een sterke koffie nodig voor hij over de eerste vraag kan nadenken.

Mag je liegen?

'Van mij mogen mensen liegen zo veel ze willen, zolang ze anderen niet schaden. Liegen is nuttig. Mocht je eisen dat al wat een mens zegt correspondeert met de waarheid, dan valt er gewoon niets meer te zeggen. Het massaal spuien van halve of driekwart onzin is een absolute noodzaak voor een menswaardig bestaan. In dagelijkse conversaties doen mensen niets liever dan oordelen en interpreteren, van dingen waar ze werkelijk geen bal van afweten. Neem nu een klassieker als: "We zijn vier dagen Lissabon gaan verkennen." Hoe kun je nu in vier dagen Lissabon verkennen? Bovendien, het is allang verkend. Strikt genomen moet je zeggen: "Idioot, zwijg!" (lacht)'

Is een goed gesprek per definitie vrij van leugens?

'Absoluut niet. Een geïnspireerde conversatie is tot op zekere hoogte een spel. Ik behoor half en half tot het soort mensen dat er weleens een andere mening op nahoudt dan zijn gesprekspartner, gewoon om de conversatie aan de gang te houden. Misschien ben ik toen te ver gegaan, maar ik heb ooit tegen een hevige Neil Young-fan gezegd dat Neil Young zowat het ergste moet zijn wat er bestaat op muzikaal gebied. Die man had net een concert van Young gezien en reageerde geëmotioneerd, een beetje geschokt zelfs. Jammer genoeg slijt het effect van dat soort spelletjes op den duur en denken mensen uit mijn omgeving al snel: "Daar gaat hij weer!"'

Heb je vandaag al een leugen verteld?

'De dag is nog jong, ik heb nog niet veel gezegd. Ik zal in 2010 ongetwijfeld al gelogen hebben, maar niet in die mate dat ik een biechtvader moet opzoeken of het gerecht of de fiscus mij iets zou kunnen aanrekenen. Ik zal hooguit eens tegen iemand gezegd hebben "wat zie jij er goed uit" of "dat is opmerkelijk". In de context van een deadline, wanneer ze bellen met de vraag of een tekst bijna klaar is, durf ik het onderscheid tussen "het is bijna af" en "ik ben er nog maar net aan begonnen" weleens vaag te houden. Maar doorgaans gebruik ik weinig smoezen, omdat ik mijn eigen baas ben. Als ik een dag niets doe, tikt niemand mij op de vingers.'

Welk leugentje heb je onlangs iemand op de mouw gespeld?

'Onlangs bezocht ik Le Fondry des Chiens, een soort openluchtgrot nabij Nismes. Het dertienjarige vriendinnetje van mijn dochter heb ik wijsgemaakt dat er op de bodem van die kloof vijf centimeter grote blauwe hondjes leven, die niet "waf waf" zeggen maar "ouif ouif", op z'n Frans. Mijn kinderen kenden het verhaal en zwegen wijselijk. Het meisje twijfelde geen seconde, maar na tien minuten heb ik haar uit haar waan verlost.'

'Toen mijn kinderen nog klein waren, zei ik bij het thuiskomen soms: "Weet je wie er in de krantenwinkel stond? Britney Spears!" Ze waren een jaar of zeven, de ultieme Britney-leeftijd, en ze geloofden me. De twijfel sloeg pas toe toen ik eraan toevoegde dat Britney gezegd had: "Waw, wat ben jij een coole papa." (grijnst)'

Wanneer vertelde je je meest flagrante leugen?

'De enige gore leugen die ik mij herinner, heb ik verteld toen ik filosofie studeerde en ik geen enkele les had bijgewoond van mijn keuzevak, internationaal publiek recht. Op het examen zei de prof meteen: "Meneer Matthysen, ik heb u nog nooit gezien." Gelukkig schoot het mij te binnen dat die les in extremis van dag was veranderd. Ik verzon ter plekke dat ik daardoor de cursus niet kon volgen omdat ik op die dag een bijbaantje had. Er bekroop mij een gevoel van triomf doordat die man er meteen in trapte, maar ik voelde me ook schuldig. Vooral omdat hij zo meelevend reageerde.'

Werd je zelf ooit belogen?

'Ik heb het maar één keer meegemaakt, voor zover ik weet. Tijdens een zakelijk etentje zat de persoon tegenover mij in mijn gezicht te liegen, en ik denk dat hij wist dat ik dat doorhad. Het zweet liep als een waterval van zijn gezicht. Een ongemakkelijke situatie, maar ze had ook iets louterends: in onze beschaafde wereld vallen we elkaar niet openlijk aan, maar handelen we de zaken op de minst pijnlijke manier af.'

'In mijn persoonlijk leven heeft nooit iemand keihard tegen me gelogen, denk ik. Hooguit was ik teleurgesteld in mensen, maar in veel gevallen ligt dat voor een stuk aan je eigen naïviteit. Het is werkelijk totale onzin om dan te zeggen dat je plots iemands "ware aard" ziet. Het is nog nooit medisch vastgesteld dat er zoiets bestaat als de ware persoonlijkheid. Met ouder worden kom je minder voor verrassingen te staan. Eigenlijk leid ik een rimpelloos en dus tamelijk vervelend leven (glimlacht).'

Laat je jezelf al eens in de waan?

'Net als iedereen slaag ik er met wisselend succes in om mezelf wijs te maken dat het tamelijk belangrijk is wat ik doe. Anders zou het moeilijk zijn om te functioneren. Ik hoef me amper de vraag te stellen omdat ik mij goed amuseer, en hopelijk ook af en toe iemand anders. Maar vanop afstand lijkt het soms futiel, en daar valt natuurlijk iets voor te zeggen.'

Geloof je soms nog in sprookjes?

'Het is een onderdeel van mijn beroep: elk jaar mag ik immers teksten schrijven voor Sinterklaas, de enige echte! Alle betrokkenen liegen daarbij dat de stukken eraf vliegen, maar het geweldige is dat ze op tijd en stond diep ontroerd geraken. Dat heeft te maken met de schaal van de samenzwering - werkelijk iedereen doet mee, vooral de ouders - en met het feit dat het verhaal van Sinterklaas totaal ongeloofwaardig is. De man is 800 jaar en rijdt te paard over de daken. Dat is er zo ver over dat je het gemakkelijker gelooft dan wanneer we zouden beweren dat hij 75 is.'

Vertelde je in je Leugenpaleis iets anders dan leugens?

'Dat had weinig met leugens te maken. Als wij verkondigden dat Clouseau in Romeinse klederdracht en op strijdwagens binnengereden was in een Genkse voetbalarena, dan zal niemand zich hebben afgevraagd of dat waar was of niet. Ik ben in de tijd van Het Leugenpaleis vaak samen met Bart Peeters geïnterviewd. Uit verveling begonnen we bijna antwoorden te verzinnen. Zo vertelden we vaak dat we het hele programma bedacht hebben tijdens een rit naar Brussel, zonder enige voorbereiding. Ik herinner het mij niet meer, dus dat verhaal zou best kunnen kloppen. (glimlacht)'

HUGO MATTHYSEN (53) IS COLUMNIST, SCHRIJVER EN ZANGER. HIJ SCHREEF SAMEN MET BART PEETERS GESCHIEDENIS MET HET RADIOPROGRAMMA 'HET LEUGENPALEIS' EN HET TV-VERVOLG 'HET PEULENGALEIS'.