Katrien Steyaert - Freelance journaliste

'Ben ik wel gelukkig?' Het is de vraag die brandt in het weifelende hart en malende hoofd van Katelijne Damen. Meer dan ooit verlangt ze naar de lichtheid van overgave, naar ondergedompeld worden in een zuivere liefde. Je licht voelen in het hoofd, is dat een toestand die je nastreeft?'Dat zal wel zijn! (glimlacht)' 'Het is tegelijkertijd ook heel moeilijk om die lichtheid te bereiken. Misschien ben ik wel veeleisender geworden, ik laat me in elk geval minder snel meeslepen. Ik heb mezelf altijd onder controle. Dat is een mechanisme geworden, iets waarachter ik me kan verschuilen. Misschien heeft het met de leeftijd te maken, maar ik denk dat ik in paniek zou raken als ik me zou verliezen. Hoewel, misschien niet bij elk soort verliezen.' 'Ik kan wel verlichting vinden in de natuur. Iets simpels als een mooi wolkendek of een bottend lenteknopje kan een gigantisch avontuur zijn, dat kan me tot tranen toe ontroeren. Dat is een ontzettend groot genoegen, een fijne vorm van lichtheid. Gek dat ik die lichtheid koppel aan een staat van puurheid, van niet-denken en niet-voelen.' 'Op scène neemt lichtheid de vorm aan van het plots samenvallen van alles. Ik wil het niet romantiseren, maar soms ontstaat er magie met je tegenspelers. Op dat vlak was De smaak van De Keyser één grote lichtheid in het hoofd! Iedereen werkte met zoveel overgave. Zoiets lukt niet elke voorstelling - je kunt ook niet elke keer met overgave een ei bakken, al zou dat wel fijn zijn. Maar tijdens de opnames van De smaak leek het alsof telkens miljoenen deeltjes samenkwamen tot een gigantische oerknal. Of een oerknalletje. (glimlacht)' Welke verlichting blijft voorlopig onbereikbaar voor jou?'Je kunt je verliezen in de liefde, wat een fijn verliezen zou kunnen zijn. Ik heb het gevoel dat ik pas leef als ik met iemand, met mensen samen ben. (grinnikt)' 'De vraag of ik gelukkig ben is prominent aanwezig. Het voelt alsof ik in een diep hol ben terechtgekomen, een poging doe om er ladders in te zetten en nu vol ongeduld wacht tot de mirre over mij komt neerdalen. Dat is natuurlijk absurd, want zo zal het niet werken. Het zit 'm in kleine dingen. Ik stond altijd voor een filosofietje: we zijn zo gewoon om een veld vol boterbloemen te zien dat we vergeten hoe één boterbloempje eruitziet. Maar nu vergrijp ik me er vaak zelf aan.' 'Ik wil weer ondergedompeld worden in een puurheid, opnieuw en opnieuw. Ik ben ervan overtuigd dat het kan, nee, dat het is! (zucht) Maar tijd is een heel moeilijk begrip. Stel dat iemand me een seringenboom in mijn tuin belooft, maar pas over vijf jaar. Daar kan ik dan perfect mee leven. Of als ze me voorspellen dat het licht binnen 15 jaar over mij komt neerdalen, dan zeg ik: Top!(lacht)' Maar voorlopig blijft het donker in je hoofd?'Ja, al hoeft donker niet per se somber te zijn. Ik ben er ook niet bang voor. Het is er soms veilig vertoeven. Soms raak ik wel in paniek door de afwezigheid van rust in mijn hoofd. Mijn hoofd lijkt me heel hightech, heel spacy. Alles wordt gedacht, herdacht, gewikt en gewogen, in vraag gesteld. En uiteindelijk maar weer ontkracht om terug bij het begin te beginnen. Om gek van te worden.' 'Een mens kan zich natuurlijk behelpen. Af en toe zet ik er een tafeltje neer, een vaasje met bloemen, een schemerlampje, voeding, mest - hoop, kortom. Dan werkt het weer goed. (glimlacht)' 'De discrepantie tussen mijn denken en voelen is heel groot. Rationeel weet ik perfect hoe ik in elkaar zit en wat er moet gebeuren - in mezelf de kracht vinden, de kracht om te leven - maar het effectief laten vibreren is blijkbaar nog te moeilijk. Ik voel schroom om dit allemaal te vertellen omdat ik nog midden in het proces zit. Het is waarschijnlijk weer die controle die me tegenhoudt, de angst voor het grote laten gaan.' Ben je niet wat te streng voor jezelf?'Ja, ik ben misschien overdreven kritisch. Ik hou maar van kleine stukjes van mezelf, bijvoorbeeld dat ik handig ben en zelf mijn plafond gerestaureerd heb. Maar in principe kunnen veel mensen dat. Ik geef mezelf niet snel een pluim. Ik moet oppassen dat mijn strengheid geen systeem wordt, dat ze niet als excuus gebruikt wordt. Zo verplicht ik mezelf bijna dwangmatig om dingen te doen. Ik maak onmetelijk lange lijstjes, ik maak zelfs lijstjes voor de lijstjes. Er is wel bevrediging, misschien zelfs verlichting, wanneer ik dingen van die lijstjes kan schrappen, maar als ik niets doe voel ik me vaak schuldig. Ik vind het blijkbaar het moeilijkst om streng te zijn in het mezelf dingen gunnen.' 'Hetzelfde met verdriet. Vroeger verstopte ik het, bijvoorbeeld voor mijn zoon. Hij is nu elf, maar als vierjarige kon hij me vragen: "Mama, waarom heb je zoveel verdriet?" Ik wimpelde het weg, maar hij wees op mijn voorhoofd en zei: "Ik zie het; het zit hier vol traantjes." Wijze zoon. (glimlacht)' Hoe voelt het om ergens inzicht in te verwerven?'Alsof je in je hoofd een deur opendoet en ergens nieuw binnengaat, met en in verwondering. Het is waarschijnlijk in strijd met wat ik allemaal gezegd heb, maar ik geloof ontzettend in overgave. Het zit soms in simpele dingen. Guy (Cassiers, de regisseur van haar nieuwe stuk, red.) kan me bijvoorbeeld snel overtuigen als zijn uitwerking beter is. Ik ben nochtans koppig, ik put mezelf uit tot ik alles gedaan heb om mijn visie te verdedigen.' '(zwijgt even) Ik geloof ook dat slechtheid niet bestaat. Tegenwoordig tekenen de kleine oorlogjes die uitgevochten worden zich steeds scherper af. We worden zo gemakkelijk in kampen onderverdeeld, in goed en niet goed. Ik geloof liever in de goedheid van de mensen, zoals mijn vader het mij geleerd heeft. Zelfs al zorgt dat ervoor dat ik me 20 miljoen keer afvraag: Waarom toch? Het is hetzelfde met de liefde: ik zou liever één maand liefde en elf maanden verdriet kennen dan een heel jaar geen liefde. Misschien is dat wel de grote lichtheid: leven, letterlijk met het hart open. Als iedereen dat zou doen, moest niemand zich nog wapenen.' Actrice Katelijne Damen (49), bekend van haar rol als de oudere Helena in 'De smaak van De Keyser', speelt een van de hoofdrollen in 'Onder de vulkaan', de nieuwe productie van Toneelhuis die op 24 september in première gaat.